|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.313. अध्यायः 313
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति बुद्धाबुद्धस्वरूपनिरूपकवसिष्ठकरालजनकसंवादानुवादसमापनम्॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
वसिष्ठ उवाच। 12-313-0x(6498)(78125)
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु।
गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा॥ 12-313-1(78126)
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकरोति जनाधिप।
आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते॥ 12-313-2(78127)
एतदेवं विकुर्वाणं बुध्यमानो न बुध्यते।
अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि॥ 12-313-3(78128)
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाऽथ निर्गुणम्।
कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम्॥ 12-313-4(78129)
बुध्यते यदि वाऽव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम्।
बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः।
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम्॥ 12-313-5(78130)
अव्यक्तोबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत।
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते॥ 12-313-6(78131)
षङ्विशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम्।
स तु तं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते॥ 12-313-7(78132)
दृश्यादृश्यौ ह्यनुगतावुभावेव महाद्युती।
अव्यक्तं तत्तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम्॥ 12-313-8(78133)
केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति।
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते॥ 12-313-9(78134)
तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः।
बुध्यते च परां बुद्धिं विमलाममलां यदा॥ 12-313-10(78135)
षङ्विंशं राजशार्दूल तथा बुद्धत्वमाव्रजेत्।
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै॥ 12-313-11(78136)
निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम्।
ततः केवलधर्माऽसौ भवत्यव्यक्तदर्शनात्॥ 12-313-12(78137)
केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात्।
एतं वै तत्त्वमित्याहुर्निस्तत्त्वमजरामरम्॥ 12-313-13(78138)
तत्त्वसंश्रयणादेष तत्त्ववान्न च मानद।
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः॥ 12-313-14(78139)
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान्।
एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धत्वलक्षणम्॥ 12-313-15(78140)
षाङ्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः।
केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम्॥ 12-313-16(78141)
षङ्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ह्यबुद्धिमान्।
एवं नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात्॥ 12-313-17(78142)
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च।
एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते॥ 12-313-18(78143)
बुध्यमानोप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल।
सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप॥ 12-313-19(78144)
निःसङ्गात्मानमासाद्य षङ्विंशकमजं विभुम्।
विभुस्त्यजति चाव्यक्तं यदा त्वेताद्विबुध्यते॥ 12-313-20(78145)
चतुर्विशं महाभाग षङ्विंशस्य प्रबोधनात्।
एष ह्यप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ॥ 12-313-21(78146)
प्रोक्तो बुद्धश्च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात्।
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः॥ 12-313-22(78147)
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः।
मत्स्योदके यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते॥ 12-313-23(78148)
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः।
एतद्धि मोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंज्ञितम्॥ 12-313-24(78149)
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते।
एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात्॥ 12-313-25(78150)
सोयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः।
परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै॥ 12-313-26(78151)
विशुद्धर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान्।
विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ॥ 12-313-27(78152)
वियोगधर्मिणा चैव वियोगात्मा भवत्यथ।
विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत्॥ 12-313-28(78153)
शुद्धधर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान्।
विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना॥ 12-313-29(78154)
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै।
स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते॥ 12-313-30(78155)
एतावदेतत्कथितं मया ते
तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम्।
अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं
सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम्॥ 12-313-31(78156)
नावेदनिष्ठस्य जनस्य राज
न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत्।
विवित्समानाय विबोधकारणं
प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम्॥ 12-313-32(78157)
न देयमेतच्च तथाऽनृतात्मने
शठाय क्लीबाय न जिह्नबुद्धये।
न पण्डितज्ञानपरोपतापिने
देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे॥ 12-313-33(78158)
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय
परापवादाद्विरताय नित्यम्।
विशुद्धयोगाय बुधाय चैव
क्रियावते च क्षमिणे हिताय॥ 12-313-34(78159)
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय
विवादहीनाय बहुश्रुताम्।
विजानते चैव दमक्षमावते
शक्ताय चैकात्मशमाय देहिनाम्॥ 12-313-35(78160)
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय
मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः।
न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं
धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात्॥ 12-313-36(78161)
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां
दद्यान्न देयं त्विदमव्रताय।
जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते
भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र॥ 12-313-37(78162)
कराल मा ते भयमस्तु किंचि
देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाऽद्य।
यथावदुक्तं परमं पवित्रं
विशोकमत्यन्तमनादिमध्यम्॥ 12-313-38(78163)
अगाधजन्मामरणं च राज
न्निरामयं वीतभयं शिवं च।
समीक्ष्य मोहं त्यज बाऽद्य सर्व
ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा॥ 12-313-39(78164)
अवाप्तमेतद्धि मया सनातना
द्धिरण्यगर्भाद्यजतो नराधिप।
प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं
सनातनं ब्रह्म यथाऽद्य वै त्वया॥ 12-313-40(78165)
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र
तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य।
तथाऽवाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र
महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम्॥ 12-313-41(78166)
भीष्म उवाच। 12-313-42x(6499)
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः।
पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात्॥ 12-313-42(78167)
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च।
नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरम्॥ 12-313-43(78168)
एतन्निः श्रेयसकरं ज्ञानं ते परमं मया।
कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप॥ 12-313-44(78169)
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना।
वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम्॥ 12-313-45(78170)
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम्।
मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम्॥ 12-313-46(78171)
येन क्षराक्षरे वित्ते भयं तस्य न विद्यते।
विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव॥ 12-313-47(78172)
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपाद्रवत्।
प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते॥ 12-313-48(78173)
देवलोकं तथा तिर्यङ्भनुष्यमपि चाश्नुते।
यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात्॥ 12-313-49(78174)
`उत्तीर्णोऽस्मादगाधात्स परमाप्नोति शोभनम्।'
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते।
अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत॥ 12-313-50(78175)
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात्।
तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव॥ ॥ 12-313-51(78176)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्रयोदशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः॥ 313॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-313-3 अव्यक्तबोधनं चैनमिति ड. थ. पाठः। अव्यक्तबोधनाच्चैनमिति ट. पाठः॥ 12-313-9 चतुर्विशं न पश्यतीति झ. पाठः॥ 12-313-10 बुद्ध्यते विमलं बुद्धविशुद्धमचलोपममिति ध. पाठः॥ 12-313-11 षङ्विशो राजशार्दूलेति झ. पाठः। प्रलयधर्मिणि इति थ. पाठः॥ 12-313-13 एतद्वै तत्वमिति ध. पाठः॥ 12-313-15 क्षिप्रं बुद्ध्या सुलक्षणमिति ड. थ. पाठः। क्षिप्रं बुद्ध्वा स्वलक्षणमिति ट. पाठः॥ 12-313-18 एकत्वं चैव तत्वस्येति ध. पाठः॥ 12-313-47 वित्ते विज्ञाते॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|